به گزارش خبرنگار بهداشت و درمان فارس،‌ستاد مبارزه با مواد مخدر به منظور هماهنگی دستگاههای اجرای برای کنترل و پیشگیری از اعتیاد و مبارزه با عرضه موادمخدر و به موجب ماده 33 قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب سال 67 مجمع تشخیص مصلحت نظام، تشکیل شد.ستادی به ریاست رئیس جمهور که تمام عملیات اجرایی و قضایی، برنامه های پیشگیری، آموزش عمومی و تبلیغ علیه موادمخدر در این ستاد برنامه‌ریزی و هماهنگ می‌شود.

بعد از رئیس جمهور که رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر است، جانشین وی یا همان دبیر کل ستاد مسئولیت مستقیم اداره این مجموعه غیر اجرایی را به عهده دارد، اعضای این ستاد شامل، دادستان کل کشور، وزرای کشور،اطلاعات،بهداشت و درمان،فرهنگ و ارشاد اسلامی،آموزش و پرورش، علوم و تحقیقات، رئیس سازمان صدا و سیما، رئیس سازمان تربیت بدنی، فرمانده نیروی انتظامی، رئیس دادگاه انقلاب اسلامی تهران،رئیس سازمان زندانها و فرمانده نیروی مقاومت بسیج تشکیل شده است. 

آنچه که در قانون مبارزه با مواد مخدر مصوب شده این است که رئیس ستاد مبارزه با مواد مخدر شخص رئیس جمهوری باشد تا برای برگزاری جلسات، هماهنگ کردن، تأمین بودجه، نظارت و مدیریت بر ستاد فرد مقتدری باشد.

نحوه انتخاب دبیرکل نیز این گونه است که رئیس جمهور مستقل یا به پیشنهاد جانشین رئیس ستاد، فردی را به عنوان دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر برای مدت 5 سال انتخاب و منصوب می‌کند که انتصاب مجدد نیز منعی ندارد.دبیر کل ستاد هم‌تراز معاون رئیس جمهور شناخته می‌شود.

در دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی و خاتمی روال به همین شکل بوده است اما پس از گذشت دو سال از ریاست جمهوری احمدی‌نژاد،نحوه انتخاب دبیرکل تغییر کرد.

ستادمبارزه با موادمخدر که دستاورد پس از انقلاب است. در دوره ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی، محمد فلاح دبیرکل آن شد،در دوره خاتمی، علی هاشمی به این سمت منصوب شد اما در دوره ریاست محمود احمدی نژاد،ستاد مبارزه با موادمخدر 3 دبیرکل را تجربه کرده است.ابتدا فداحسین مالکی، دبیرکل ستاد شد، پس از آن سردار اسماعیل احمدی مقدم با حفظ سمت در فرماندهی نیروی انتظامی به این سمت منصوب شد و در پایان نیز مصطفی محمد نجار وزیرکشور با حفظ سمت،دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر شد.

 به گفته کارشناسان این حوزه، این انتصابها در دوره احمدی نژاد باعث حضور کمرنگ دبیر کل ستاد در جلسات آن بوده است و طی چند سال اخیر شاید یکی از مشکلات حوزه مبارزه با مواد مخدر عدم حضور دبیر کل در ستاد بوده است چرا که وزیر کشور همواره با مشکلات سیاسی و اجتماعی متعدد درگیر است.

بررسی ها نشان می دهد در 25 کشوری که در حوزه مبارزه با مواد مخدر سرآمد هستند افرادی که مسئولیت این حوزه را به عهده دارند که همزمان پست دوم ندارند حتی کشورهای مرکزی اروپا که در حوزه مواد مخدر سرآمد نیستند نیز همین وضعیت را دارند.

در کشورهایی مانند افغانستان، پاکستان، روسیه و آمریکا که کشورهایی مهم در حوزه مواد مخدرند مسئول حوزه مواد مخدر به مسئولان ارشد و افرادی داده می‌شود که از سوی رئیس جمهور مستقیم انتخاب شده و مقام‌های بلندمرتبه امنیتی هستند چرا که مواد مخدر همواره تهدیدی بزرگ برای جوامع محسوب می‌شود.

همچنین ارتباط دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر بسیار اهمیت دارد چرا که باید تعادل بین دستگاه‌های کشور را برقرار کند.

دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر باید با مجمع تشخیص مصلحت ارتباط قوی داشته باشد. از سوی دیگر باید با مجلس شورای اسلامی و کمیسیون‌های مرتبط در بحث نظارت و بودجه ارتباط قوی برقرار کند و با 21 دستگاه وزارتی دولت نیز ارتباط دو سویه داشته باشد.

همچنین دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر باید حوزه بین‌المللی را به خوبی بشناسد و با کشورهای همسایه از جمله افغانستان که بزرگترین معضل را بعد از طالبان در مواد مخدر دارد ارتباط مناسب برقرار کند.

به گفته سعید صفاتیان، کارشناس مبارزه با اعتیاد، ستاد مواد مخدر مکان آزمون و خطا نیست تا هر فردی بیاید و در آن آزمایش شود بلکه باید فردی در این حوزه مدیریت کند که تجربه موفقی را در زمینه مبارزه با مواد مخدر و شناخت از وضعیت مواد مخدر در منطقه داشته باشد.

دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر به گفته کارشناسان این حوزه باید فردی برنامه‌ریز باشد، تئوری بدهد و برنامه عملیاتی داشته باشد و جایگاه ایران را در منطقه بشناسد چرا که ایران سالانه چندین جلسه در حوزه مواد مخدر با کشورهای مختلف برگزار می‌کند. این فرد باید در حوزه کاهش تقاضا و کاهش عرضه مواد نیز سیاست کلان تدوین کند.

تشکیل بیشترین جلسه بدون حضور رئیس ستاد در دوره احمدی‌نژاد

به گفته یک منبع آگاه در ستاد مبارزه با موادمخدر،در دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد جلسات رسمی ستاد با حضور 4 نفر و بدون حضور رئیس ستاد برگزار شده است.

به گفته کارشناسان و مسئولان این حوزه شاید مهمترین مشکل در بحث مبارزه با مواد مخدر در کشور همین عدم تشکیل جلسه با حضور رئیس جمهور است که نتیجه آن حضور نیافتن وزرا و اعضای این ستاد در جلسات بوده است.

آیین نامه درمان معتادان کارشناسی نیست

سعید صفاتیان،مدیر کل سابق درمان،بازپروری و حرفه آموزی ستاد مبارزه با موادمخدر به فارس می‌گوید: مشکلی که در این حوزه وجود دارد به نوع ماندگاری در درمان و سیاستهای آن بر می‌گردد به طوری که آیین‌نامه موجود در این زمینه فقط نگاه درمانی دارد تا کارشناسی.

وی ادامه می دهد: 8 مدل به شکل مرکز درمانی تعریف شده و دستورالعمل دارد، از این میان فقط یک مدل کارشناسی است، در حالی که کشورهای منطقه و موفق در امر اعتیاد بیشتر به کاهش آسیب‌ها می‌پردازند.

صفاتیان می افزاید:بحث کاهش آسیب در کشور نیز انجام شده اما بسیار ضعیف است. برای فرد معتادی که 10 سال مواد مصرف کرده نمی‌توان با یک برنامه 2 ماهه او را درمان کرد بلکه عوارض جسمی، روانی، اقتصادی و اجتماعی را باید کم کرد.اینکه چرا هنوز در بحث درمان به جمع بندی نرسیده‌ایم مشخص نیست اما‌ آنچه وجود دارد خیل انبوه معتادان در پشت در‌های مراکز درمان است.

ساختار مبارزه با مواد مخدر در کشور قدرتمند نیست

صفاتیان می‌گوید: ساختار مبارزه با مواد مخدر در کشور قدرتمند نیست در حالی که افرادی که در دبیرخانه ستاد هستند باید قدرتمند باشند، در این زمینه باید اجازه بیشتری به صورت قانونی به این ستاد داده شود تا امکان حذف دستگاههایی که همکاری نمی‌کنند را داشته باشد، در کشورهای دیگر ستاد مبارزه با مواد مخدر، عملکرد اجرایی دارد اما در ایران فقط در حد نامه‌نگاری و اداری است.

مدیرکل سابق درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر درباره مسائل مربوط به حوزه پیشگیری از اعتیاد نیز معتقد است:حدود 12 دستگاه در این زمینه فعالیت می‌کنند که بسیار موازی‌کارانه است و نتیجه مناسب رخ نمی‌دهد؛ در بند 4 قانون مبارزه با مواد مخدر آمده که از خانواده و مسائل مذهبی در امر پیشگیری بهره بگیریم، باید پرسید چقدر خانواده‌ها را درگیر کرده‌ایم.

به نظر می‌رسد شخصی باید دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر شود که از لحاظ تجربه و ارتباطات قوی باشد تا بتواند بودجه بیشتری را به این حوزه اختصاص دهد چرا که سالانه 20 هزار میلیارد تومان به واسطه مواد مخدر به کشور وارد می‌شود و بودجه 100 میلیاردی این حوزه نمی‌تواند با آن بجنگد.

نماینده مجلس: ستاد مبارزه با مواد مخدر موفق عمل نکرده است

احمد آریایی‌نژاد، عضو کمیسیون بهداشت مجلس در رابطه با عملکرد ستاد مبارزه با مواد مخدر به فارس می‌گوید: برای اینکه بفهمیم ستاد خوب عمل کرده است یا خیر باید به آمار معتادان توجه کنیم این آمار رو به کاهش گذاشته، ثبات داشته یا افزایش یافته اهمیت دارد.

وی ادامه می‌دهد: در بررسی عملکرد، کاری به اشخاص نداریم بلکه بحث، مبارزه با مواد مخدر است فکر می‌کنم ستاد مبارزه با مواد مخدر در این حوزه موفق عمل نکرده است و علت آن ممکن است به تنهایی به ستاد برنگردد. حجم مواد مخدر و مصرف آن بیشتر شده است، مواد جدید آمده‌اند که دسترسی را نیز آسان کرده‌اند به همین دلیل زمانی که آسیبی گسترده می‌شود بسیج عمومی می‌خواهد.

این عضو کمیسیون بهداشت مجلس ادامه می‌دهد: به هر حال توزیع کننده عمده و خرده مواد مخدر گردن کلفت‌هایی هستند که راهکار فرار از قانون را نیز بلدند. بنابراین با توجه به حجم فعالیت موجود، آنجا که باید اقدامی مؤثر و کارآمد انجام شود وجود نداشته است.

آریایی‌نژاد بر درگیر کردن دستگاه‌ها و مردم در حوزه مبارزه با مواد مخدر تأکید کرد و ادامه داد: باید علل را ارزیابی کنیم چون این موضوع به اجتماع و بهداشت برمی‌گردد و ستاد مبارزه با مواد مخدر باید با کمیسیون‌های اجتماعی و بهداشت مجلس همفکری کند.

وی در پاسخ به اینکه آیا حضور کمرنگ رئیس ستاد در جلسات، باعث عملکرد ناموفق این حوزه شده گفت: نباید مسئولیت کارها را به یک نفر بسپاریم و بگوییم فقط او مسئول است بلکه همه مسئول هستند و سهممان کم و زیاد می‌شود ما اغلب یک قهرمان برای مبارزه می‌خواهیم در حالی که کار فراتر از آن است اینکه فردی باتجربه ستاد را مدیریت کند و رئیس جمهور هم حضور داشته باشد مهم است اما کافی نیست و همه باید کمک کنیم.

انسجام بین دستگاههای مجری آرزویی است که باید از سوی دبیر کل آینده ستاد مبارزه با موادمخدر محقق شود. باید فردی بیاید که فقط از دور، دستی بر آتش نداشته باشد بلکه باید آتش را به خوبی بشناسد و جلسات را با حضور فعالانه خود،قدرت ببخشد.

حال باید دید که پس از تعیین وزرای کابینه دولت یازدهم، رئیس جمهوری چه کسی رابه عنوان جانشین خود و دبیر کل ستاد مبارزه با مواد مخدر بر می‌گزیند، آیا عبدالرضا رحمانی فضلی،وزیر کشور با حفظ سمت،بر کرسی دبیرکل ستاد مبارزه با مخدر می نشیند یا فرد دیگری در این سمت منصوب می‌شود و آیا این بار رئیس جمهور در جلسات رسمی ستاد حاضر می‌شود؟