هانتاویروس‌ها ویروس‌های زئونوز (منتقل‌شونده از حیوان به انسان) هستند که به طور طبیعی جوندگان را آلوده می‌کنند و گاها به انسان منتقل می‌شوند. عفونت در انسان می‌تواند باعث بیماری شدید و مرگ شود، هرچند نوع بیماری بسته به نوع ویروس و موقعیت جغرافیایی متفاوت است.

اگرچه درمان اختصاصی برای درمان قطعی بیماری‌های ناشی از هانتاویروس وجود ندارد، اما مراقبت‌های حمایتی پزشکی در مراحل اولیه نقش کلیدی در افزایش شانس بقا دارند و بر پایش دقیق بالینی و مدیریت عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی تمرکز می‌کنند، پیشگیری عمدتاً به کاهش تماس انسان با جوندگان آلوده بستگی دارد.

 

انتقال

• انتقال هانتاویروس‌ها معمولا از طریق تماس با ادرار، مدفوع یا بزاق آلوده جوندگان
• استنشاق ذرات معلق ناشی از خشک شدن این مواد آلود ( یکی از شایع ترین راه های انتقال این ویروس است)
•  تماس مستقیم با جوندگان یا لانه آنها
• از طریق گزش (به ندرت)
• فعالیت‌هایی که در تماس با جوندگان همراه هستند، مانند تمیز کردن فضاهای بسته یا با تهویه ضعیف، کشاورزی، کار در جنگل‌ها و باغ‌ها و خوابیدن در محل‌های آلوده به جوندگان، خطر مواجهه با ویروس را افزایش می‌دهند.

 

تا کنون، انتقال انسان به انسان تنها برای ویروس آندِس (Andes virus) در قاره آمریکا گزارش شده و همچنان نادر است. زمانی که چنین انتقالی رخ می‌دهد، معمولاً با تماس نزدیک و طولانی‌مدت بین افراد، به‌ویژه اعضای خانواده یا شریک‌های نزدیک مرتبط است و به نظر می‌رسد بیشتر در مرحله اولیه بیماری اتفاق می‌افتد؛ زمانی که قابلیت انتقال ویروس بیشتر است به صورت کلی انتقال انسان به انسان بسیار نادر است و این ویروس به صورت تماس اجتماعی عادی مانند سرماخوردگی، انتقال پیدا نمی کند.

 

علائم و تظاهرات بالینی

علائم معمولاً بین یک تا هشت هفته پس از مواجهه با ویروس آغاز می‌شوند (بسته به نوع ویروس) و به طور معمول شامل تب، سردرد، دردهای عضلانی و علائم گوارشی مانند درد شکم، تهوع یا استفراغ هستند.

• در سندرم قلبی–ریوی هانتاویروس (HCPS)، بیماری ممکن است به سرعت پیشرفت کرده و باعث تب، سرفه، تهوع و استفراغ، تنگی نفس، تجمع مایع در ریه‌ها و شوک شود.

مرگ و میر نسبتا بالا حدود 30 الی 40 درصد

• در تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی (HFRS)، مراحل بعدی بیماری ممکن است شامل افت فشار خون، اختلالات خونریزی‌دهنده و نارسایی کلیه باشد.

مرگ و میر نسبتا از نوع ریوی کمتر می باشد و بسته به نوع ویروس بین 1 الی 15 درصد

 

درمان

درمان ضدویروسی اختصاصی یا واکسن تأییدشده‌ای برای عفونت هانتاویروس وجود ندارد. مراقبت‌ها عمدتاً حمایتی هستند و بر پایش دقیق وضعیت بالینی بیمار و مدیریت عوارض تنفسی، قلبی و کلیوی تمرکز دارند.

دسترسی زودهنگام به مراقبت‌های ویژه (ICU)، در صورت نیاز بالینی، می‌تواند نتایج درمان را بهبود بخشد؛ به‌ویژه  برای بیمارانی که به سندرم قلبی‌ـ‌ریوی هانتاویروس (HCPS) مبتلا هستند.

 

پیشگیری و کنترل

پیشگیری از عفونت هانتاویروس عمدتاً به کاهش تماس انسان با جوندگان بستگی دارد.

 

اقدامات مؤثر شامل موارد زیر می باشد:

 جلوگیری از تماس با فضولات جوندگان

استفاده از روش‌های ایمن برای تمیز کردن مکان‌های آلوده به جوندگان مانند:

• مرطوب و ضدعفونی کردن محل آلوده قبل از جارو کردن
• استفاده از ماسک و دستکش هنگام تمیزکردن محل آلوده
• خودداری از جارو کردن خشک یا استفاده از جاروبرقی برای جمع‌آوری فضولات جوندگان

 

 تمیز نگه داشتن خانه‌ و محل‌ کار

•  مسدود کردن شکاف‌ها و منافذی که به جوندگان اجازه ورود به ساختمان‌ می‌دهد
•  نگهداری ایمن مواد غذایی
•  رعایت دقیق بهداشت دست

برای به حداقل رساندن خطر ابتلا به عفونت هانتاویروس باید از لمس جوندگان مرده یا زنده خودداری کرد.

 

در زمان شیوع بیماری یا هنگامی که موارد مشکوک وجود دارد، شناسایی زودهنگام و ایزوله کردن بیماران، پایش افراد در تماس نزدیک با آن‌ها، و اجرای اقدامات استاندارد پیشگیری از عفونت برای محدود کردن گسترش بیشتر بیماری اهمیت دارد.

 

پیشگیری و کنترل عفونت در مراکز مراقبت‌های بهداشتی و درمانی

شواهد موجود نشان می‌دهد که خطر انتقال هانتاویروس در محیط‌های درمانی، از جمله ویروس آندِس، در صورت اجرای صحیح اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت، بسیار پایین است.

در محیط‌های مراقبت سلامت، باید برای همه بیماران احتیاطات استاندارد از جمله موارد زیر رعایت شود:

•  رعایت بهداشت دست
• نظافت و ضدعفونی محیط
•  جابه‌جایی ایمن خون و مایعات بدن بیمار

 

برای موارد مشکوک یا تأییدشده عفونت هانتاویروس، توصیه می‌شود علاوه بر احتیاطات استاندارد، هنگام ارائه مراقبت از احتیاطات مبتنی بر راه انتقال نیز استفاده شود. در انجام اقداماتی که آئروسل تولید می‌کنند، باید احتیاطات هوابرد رعایت شود.

شناسایی زودهنگام موارد مشکوک، ایزوله‌سازی سریع بیماران، و پایبندی مداوم به اقدامات توصیه‌شده پیشگیری و کنترل عفونت، برای حفاظت از کارکنان مراکز درمانی ضروری است.

 

 

 

 

 

با همکاری:

مهناز نیک پیما، کارشناس پرستاری معاونت درمان

دکتر ایلاد علوی، متخصص عفونی بیمارستان لقمان حکیم

Reference:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hantavirus,Hantavirus,6 May 2026